

Zagrożenie dla instalacji ciepłej wody użytkowej
Tytuł tego artykułu jest może nieco przewrotny, gdyż nie chodzi tym razem o zagrożenie korozją czy nadmierne odkładanie się kamienia. Tytułowe niebezpieczeństwo to możliwość rozmnażania się w instalacji niebezpiecznych dla zdrowia ludzkiego bakterii.
Problem rozmnażania w instalacji niebezpiecznych bakterii jest od czasu do czasu sygnalizowany w polskiej prasie fachowej, lecz najczęściej przechodzi on bez echa. Być może dlatego, że przedstawiane informacje mają niewielką wartość praktyczną dla projektantów czy instalatorów. Dlatego chciałbym przedstawić nie tylko problem, lecz także pokazać sposoby jego rozwiàzania na podstawie wytycznych, które powszechnie są stosowane w Niemczech.
W roku 1976 w dużym hotelu w Filadelfii (USA) spotkali się weterani II wojny światowej jednego z legionów amerykańskich. Spośród 4000 uczestników zachorowały 182 osoby, a 29 z nich zmarło na zapalenie płuc zagadkowego pochodzenia. Ponieważ przyczyna tej tragedii nie była znana, wysuwano także podejrzenia o zamach na „amerykańskich bohaterów”. Dopiero po czterech miesiącach badań wyizolowano nieznany dotej pory szczep bakterii odpowiedzialny za wystąpienie epidemii, który dla upamiętnienia ofiar, nazwano legionella pneumonia.
Od tego czasu zanotowano wiele przypadków choroby legionistów. Szacuje się, że corocznie tylko w Niemczech występuje 10 000 – 12 000 przypadków zachorowań na chorobę legionistów. Z tej liczby umiera 2500 osób, co stanowi dwudziestoprocentową śmiertelność. Tylko 1-5% jest rozpoznana jako choroba legionistów. Ilość zachorowań i koszty z tym związane pokazują, z jak poważnym problemem przyszło się nam zmierzyć a firmy produkcyjne, projektowe i wykonawcze zajmujące się instalacjami wody pitnej muszą odpowiedzieć na pytanie: W jaki sposób i z jakich materiałów wykonać instalację wody użytkowej, aby zminimalizować niebezpieczeństwo wystąpienia w niej chorobotwórczych bakterii?
W Polsce właściwie nie wiadomo, jak często mamy do czynienia z zarażeniami bakteriami legionella. Jednak tylko niepoprawni optymiści mogliby twierdzić, że w naszym kraju problem nie istnieje.
Bakterie z tej grupy mogą wywoływać dwa typy chorób:
• gorączka pontiac,
• legionella pneumonia (choroba legionistów).
Podczas gorączki pontiac występują objawy podobne do łagodnej grypy i nie stanowią zagrożenia dla życia. Natomiast legionella pneumonia to ciężka choroba, której czas inkubacji wynosi 2-13 dni. Występujące objawy są podobne do zapalenia płuc. Ponadto choroba atakuje także inne organy. W tabelach 1 i 2 podane są charakterystyczne symptomy obydwu chorób.
Choroba legionistów odznacza się wysoką śmiertelnością osób o obniżonej odporności organizmu. Do grupy najwyższego ryzyka należą w pierwszym rzędzie rekonwalescenci, diabetycy, osoby po przeszczepach, z chronicznym bronchitem, osoby starsze, obłożnie chore, ale także nałogowi palacze tytoniu. Częściej przypadki zachorowań zanotowano u mężczyzn (najczęściej w wieku 50-55 lat) niż u kobiet. Legionellozę możemy leczyć praktycznie tylko relatywnie dużymi dziennymi dawkami erytromycyny, makrolidami, rifampicyną oraz fluorochinolonami.
Zarażenie bakteriami z grupy legionella odbywa się, gdy bakterie dostaną się bezpośrednio do płuc, np. pod prysznicem poprzez wdychanie powietrza, w którym w postaci aerozolu występuje zakażona woda czy zachłyśnięcie się zakażoną wodą osób obłożnie chorych. Nie można zarazić się bakteriami, pijąc zanieczyszczoną wodę lub przez kontakt z chorą osobą.
Rozpowszechnienie instalacji hydraulicznych z PVC i polietylenu ułatwia namnażanie się pałeczek legionella choćby np. w końcówkach pryszniców, a ta droga szerzenia się zakażenia została już udokumentowana.
Jak wykazują ostatnie badania, bakterie legionella są integralną częścią składową wód słodkich. Nie występują w wodach morskich i niezwykle rzadko w wodach gruntowych. Również w wodach zimnych <20°C występują sporadycznie.
Do rozwoju bakterii legionella optymalne warunki występują w tym obszarze instalacji, w którym występuje woda o temperaturze 25-55°C.
W zakresie temperatur 38-42°C szybkość rozmnażania się bakterii legionella znacznie wzrasta, a podwojenie się ilości kolonii legionelli następuje w ciągu ok. 3 godzin. Dla porównania, w optymalnych warunkach podwojenie się ilości kolonii bakterii escherichia coli trwa tylko 10 minut. Mimo to w zakresie wyższych temperatur nie ma legionella wśród innych bakterii prawie żadnej konkurencji, gdyż przy tych temperaturach większość z bakterii występujących w wodzie preferuje niższe temperatury. Dodatkowe niebezpieczeństwo stwarzają złady kamienia w instalacjach.
Z tych powodów najbardziej powinniśmy uważać na
zachowanie higieny następujących instalacji i jej elementów:
• instalacje ciepłej wody użytkowej,
• urządzenia wentylacyjno-klimatyzacyjne.
Szczególną uwagę należy zwrócić na
system chłodzenia
wody, gdyż temperatura ciągła wynosi w nim około 30°C. Centrale
chłodzące sytuuje się najczęściej na dachach i dlatego są one bardzo
często pomijane lub zapominane jako możliwe źródło rozwoju
bakterii legionella. Do dezynfekcji tych elementów należy
stosować tylko sprawdzone pod względem zdrowotnym substancje. Nie
zawsze można stosować te same substancje, które są używane
do
dezynfekcji wody użytkowej,
• instalacje do nawilżania powietrza: w tym wypadku konieczne jest okresowe czyszczenie urządzeń, a w szczególności komór nawilżających. Stosowanie filtrów przed wprowadzeniem powietrza do pomieszczeń nie zapewnia jego całkowitej czystości,
• wanny bąbelkowe: zaleca się utrzymywanie stałego wysokiego potencjału dezynfekcyjnego wody (podwyższony poziom zawartości wolnego chloru do 10 mg/l) i okresowe płukanie zwrotne filtrów,
• urządzenia do hydromasażu: należy tutaj zachowywać wymagania takie jak dla instalacji ciepłej wody użytkowej (patrz także wskazówki w następnym artykule),
• inne instalacje, np. urządzenia dentystyczne, w których rozpylona woda dostaje się bezpośrednio do gardła powinny być podczas eksploatacji wolne od kamienia i regularnie poddawane dezynfekcji.
Zabezpieczenie się przed możliwością zakażenia powinno odbywać się kilkutorowo:• redukcja i zapobieganie ilości kamienia osadzanego w instalacjach wodnych,
• utrzymywanie w instalacji takiej temperatury wody, przy której nie następuje rozwój bakterii lub przy której one giną,
• dobór odpowiednich urządzeń i materiałów stosowanych w instalacji wody użytkowej, które ułatwiają utrzymanie wysokiej higieny instalacji.